Blog prawników Kancelarii Stawski Syty Adwokacka Spółka Partnerska

Skuteczność kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy

22 września 2014 roku, adwokat Marek Syty

W wyroku z dnia 7 listopada 2013 roku, sygn. akt I ACa 752/13 Sąd Apelacyjny w Warszawie przyjął stanowisko, zgodnie z którym w przypadku odstąpienia od umowy nieskuteczne jest roszczenie o zapłatę kary umownej z tytułu opóźnienia lub zwłoki, gdy jednocześnie umowa przewiduje karę umowną z związku z samym odstąpieniem. W orzeczeniu tym podzielono wcześniejszy pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z dnia 18 lipca 2012 roku, sygn. akt III CZP 39/12.

Stanowisko takie wynika z potrzeby rozróżnienia kary umownej z tytułu „nienależytego wykonania zobowiązania” (w takim przypadku z tytułu opóźnienia lub zwłoki) od kary umownej wynikającej z „niewykonania zobowiązania”. Pojęcia te nie są tożsame. Przywołać należy fragment uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego: „konstrukcja kary umownej z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania (ściśle, za szkodę powstałą w następstwie nienależytego wykonania zobowiązania), w tym obejmującą opóźnienie lub zwłokę w jego wykonaniu, zakłada, że dojdzie do wykonania zobowiązania, ale w sposób nienależyty (np. co do terminu), natomiast konstrukcja kary umownej na wypadek niewykonania zobowiązania zakłada, że zobowiązanie nie zostanie wykonane. Jeśli więc umowa przewiduje karę umowną za zwłokę lub opóźnienie w wykonaniu zobowiązania oraz karę umowną na wypadek odstąpienia od umowy, oznacza to, że pierwsza z tych kar jest zastrzegana jedynie za szkodę spowodowaną opóźnieniem lub zwłoką – jako jednych z postaci nienależytego wykonania zobowiązania, które jednak zostanie wykonane – natomiast drugi rodzaj kary umownej dotyczy rekompensaty za szkodę doznaną przez wierzyciela wskutek niewykonania zobowiązania, w następstwie odstąpienia od umowy, chociażby przyczyną wykonania tego uprawnienia była wcześniejsza zwłoka dłużnika lub inne okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi dłużnik”.

Reasumując: dopuszczenie jednoczesnego uprawnienia z tytułu kary umownej zastrzeżonej na wypadek opóźnienia lub zwłoki w wykonaniu zobowiązania (w następstwie którego doszło do odstąpienia od umowy) z uprawnieniem do chodzenia kary umownej z tytułu odstąpienia od umowy (jako wyniku zwłoki lub opóźnienia w realizacji zobowiązania) byłoby faktycznie akceptacją dla dwukrotnego obciążania dłużnika roszczeniem odszkodowawczym wywodzonym z tej samej przyczyny.

Stąd prawidłowe pozostaje przyjęcie, że w przypadku odstąpienia od umowy z wyżej wskazanych przyczyn, przysługujące wierzycielowi roszczenie o naprawienie szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania „pochłania” roszczenie wywołane zwłoką lub opóźnieniem dłużnika w realizacji obowiązków umownych.

Należy dopuścić jednak możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu kar umownych należnych w przypadku opóźnienia lub zwłoki po rozwiązaniu umowy, o ile odrębnie nie przewidziano kary z tytułu odstąpienia. Wymaga to jednak stosownego zastrzeżenia kontraktowego wskazującego, iż wolą stron jest aby kary takie były aktualne również po rozwiązaniu umowy.

adwokat Marek Syty