Blog prawników Kancelarii Stawski Syty Adwokacka Spółka Partnerska

Precedensowy wyrok: odszkodowanie za brak lokalu socjalnego zwolnione z podatku dochodowego

16 września 2014 roku, adwokat Mateusz Stawski

W dniu 25.6.2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny ogłosił precedensowy wyrok w sprawie opodatkowania odszkodowania od gminy za niedostarczenie lokalu socjalnego (II FSK 1783/12). Sąd uznał, że właściciele lokali, którzy otrzymują takie odszkodowania nie muszą od niego płacić podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT).

W przypadkach określonych w ustawie o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego z dnia 21 czerwca 2001 r. (Dz.U. Nr 71, poz. 733) sąd nakazując eksmisję orzeka jednocześnie w określonych przepisami sytuacjach o prawie eksmitowanego do lokalu socjalnego. Sąd wówczas wstrzymuje wykonanie wyroku eksmisyjnego do czasu złożenia eksmitowanemu lokatorowi przez właściwą gminę oferty zawarcia umowy najmu lokali socjalnego (art. 14 ust. 6 ww. ustawy).

Gminy nie dysponują jednak wystarczającą ilością lokali socjalnych i w konsekwencji nie dostarczają osobom eksmitowanym lokali socjalnych. Zaniechanie gmin pozbawia właścicieli lokali, mimo prawomocnego wyroku eksmisyjnego, wykonania eksmisji. Lokal taki do czasu dostarczenia przez gminę lokalu socjalnego może być zajmowany przez lokatora, którego nie można fizycznie usunąć. W aktualnych realiach taki stan może utrzymywać się wiele lat. Przez ten okres właściciel jest pozbawiony możliwości swobodnego korzystania ze swojego lokalu.
Jeżeli gmina nie dostarczyła lokalu socjalnego osobie uprawnionej do niego z mocy wyroku eksmisyjnego, właścicielowi lokalu przysługuje odszkodowanie do gminy na podstawie art. 417 kodeksu cywilnego. Odszkodowanie obejmuje m.in. utracone korzyści – nieuzyskany przez właściciela lokalu czynsz z umowy najmu, którą właściciel mógłby zawrzeć, gdyby bez przeszkód dysponował swoim lokalem. W praktyce odszkodowanie takie stanowi równowartość wolnorynkowego czynszu, jaki właściciel lokalu uzyskałby, gdyby wynajął lokal.

Wg dominującego dotychczas stanowiska organów podatkowych (np. interpretacja indywidualna Ministra Finansów z dnia 26.5.2014 r., nr ITPB1/415-217/14/AD) otrzymane przez właściciela mieszkania od gminy odszkodowanie z tytułu niedostarczenia lokalu socjalnego podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych jako przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W konsekwencji, wg dotychczasowego stanowiska organów podatkowych, uzyskany dochód w postaci odszkodowania należało ująć w zeznaniu podatkowym o wysokości osiągniętego dochodu i opodatkować według skali podatkowej.

W precedensowym wyroku z dnia 25.6.2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że właściciele lokali, którzy otrzymują odszkodowanie z tytułu niedostarczenia lokalu socjalnego nie muszą od niego płacić podatku dochodowego od osób fizycznych.  Odszkodowanie to korzysta bowiem ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Wyrok z dnia 25.6.2014 r. otwiera właścicielom lokali drogę również do zwrotu odprowadzonego przez nich podatku dochodowego od odszkodowań z tytułu niedostarczenia lokalu socjalnego w oparciu o instytucję nadpłaty podatku przewidzianą w Ordynacji podatkowej (art. 72 – 80 Ordynacji podatkowej). Za nadpłatę uważa się bowiem kwotę podatku nienależnie zapłaconego, tj. kiedy na podatniku w ogóle nie ciążył obowiązek podatkowy, lecz mimo to określona kwota została wpłacona do organu podatkowego.

adwokat Mateusz Stawski