Blog prawników Kancelarii Stawski Syty Adwokacka Spółka Partnerska

Sąd z urzędu odmówi dokonania wpisu w księdze wieczystej

27 kwietnia 2016 roku, prawnik Jakub Elegańczyk

W związku z istniejącymi rozbieżnościami w orzecznictwie sądów, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego: czy sąd wieczystoksięgowy może odmówić dokonania wpisu w księdze wieczystej wówczas, gdy istnieje znana mu urzędowo przeszkoda do jego dokonania, powodująca, że dokonanie wpisu prowadziłoby do naruszenia bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa?

Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej.

Natomiast sąd oddala wniosek o wpis, jeżeli brak jest podstaw albo istnieją przeszkody do jego dokonania.

Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich odpowiedź na postawione przez niego pytanie powinna być twierdząca. W sytuacji, gdyby sądowi wieczystoksięgowemu znana była urzędowo przeszkoda do dokonania wpisu w księdze wieczystej, a sąd ten nie mógłby odmówić dokonania wpisu, oznaczałoby to, że sąd ma obowiązek dokonać wpisu prawa z całą świadomością istnienia braku podstaw do jego dokonania.

Za okoliczności znane sądowi urzędowo można uznać, zdaniem RPO, m.in. fakty wynikające z dokumentów znajdujących się w aktach ksiąg wieczystych, i to zarówno księgi, której wniosek dotyczy, jak i innych ksiąg.

W uchwale składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt III CZP 86/15, stwierdzono, że sąd może oddalić wniosek o wpis do księgi wieczystej, jeżeli istnieje znana mu urzędowo przeszkoda do jego dokonania.

Powyższa uchwała będzie miała znaczenie m.in. dla kontroli przestrzegania zasady, że zabezpieczenie jednej oznaczonej wierzytelności może nastąpić tylko na jednej nieruchomości, czy też zakazu łącznego obciążania kilku nieruchomości hipoteką przymusową.

Rzecznik zwrócił także uwagę, że brak możliwości oddalenia wniosku przez sąd wieczystoksięgowy w analizowanej sytuacji stanowiłby zagrożenie interesów nie tylko uczestników postępowania wieczystoksięgowego, ale także osób trzecich, np. osób, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. Gdyby bowiem hipoteką została obciążona nieruchomość, której właścicielem jest spółdzielnia mieszkaniowa, i która to nieruchomość jest obciążona spółdzielczymi własnościowymi prawami do lokalu mieszkalnego, możliwe jest przekształcenie z mocy samego prawa (bez decyzji sądu i wniosków uprawnionych osób) spółdzielczych własnościowych praw do lokalu mieszkalnego w prawa odrębnych własności lokali, a następnie obciążenie wszystkich lokali hipoteką łączną.

(wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 4 września 2015 r., IV.510.152.2015.KD; uchwała składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt III CZP 86/15)