Blog prawników Kancelarii Stawski Syty Adwokacka Spółka Partnerska

Jakie znaczenie ma rodzaj umowy, na podstawie której pełni się samodzielną funkcję techniczną w budownictwie?

31 października 2016 roku, adwokat Marek Syty

Osoby wykonujące samodzielne funkcje techniczne w budownictwie ponoszą odpowiedzialność nie tylko względem inwestora, ale także względem podmiotów trzecich. Na zakres tej odpowiedzialności ma wpływ rodzaj umowy łączącej wskazane osoby z inwestorem.

Niewątpliwie najbezpieczniejszą z punktu widzenia odpowiedzialności cywilnej względem podmiotów trzecich jest umowa o pracę. Za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej przez pracownika przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych odpowiada bowiem wyłącznie pracodawca[1]. Pracodawcy, który naprawił szkodę wyrządzoną przez pracownika osobie trzeciej, przysługuje w stosunku do pracownika tzw. roszczenie regresowe, czyli roszczenie o zwrot wypłaconego odszkodowania, jednakże wysokość wskazanego odszkodowania nie może przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody[2]. Powyższe ograniczenie nie ma zastosowania, jeżeli szkoda została wyrządzona przez pracownika umyślnie. W tym przypadku pracownik jest obowiązany do naprawienia szkody w pełnej wysokości[3]. Podkreślenia wymaga, iż zasada wyłącznej odpowiedzialności pracodawcy nie ma charakteru bezwzględnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczono bezpośrednią odpowiedzialność pracownika, w przypadku gdy z przyczyn natury faktycznej poszkodowany nie może dochodzić naprawienia szkody od pracodawcy, np. z uwagi na ogłoszenie przez niego upadłości[4].

Z powyższym ograniczeniem odpowiedzialności nie mamy do czynienia w przypadku wykonywania  czynności zawodowych na podstawie umowy o świadczenie usług[5] (potocznie nazywanej umową zlecenia). Sprawca szkody odpowiada za naprawienie szkody wówczas w pełnej wysokości.

Oczywiście, również w treści umowy o świadczenie usług, czy umowy o dzieło strony mogą dowolnie określić zakres odpowiedzialności zleceniobiorcy (lub przyjmującego zamówienie) w oparciu o zasadę swobody umów, z zastrzeżeniem, że jej treść lub cel nie może sprzeciwiać się właściwości stosunku prawnego, ustawie ani zasadom współżycia społecznego[6].

Możliwe jest także wprowadzenie postanowień, na podstawie których jedna ze stron stosunku umownego zobowiązuje się, że osoba trzecia – czyli np. ewentualny, przyszły poszkodowany, nie będzie żądał od drugiej naprawienia szkody[7]. Potocznie wskazaną umowę określa się jako zwolnienie z długu. Prawna skuteczność wskazanego zapisu zależeć będzie od sposobu jego sformułowania. Należy pamiętać, że umowa, na podstawie której dochodzi do zwolnienia z obowiązku świadczenia na rzecz osoby trzeciej wywiera skutek wyłącznie pomiędzy podmiotami, które ją zawarły. W omawianym przypadku będzie to zleceniodawca (lub zamawiający) oraz zleceniobiorca (lub przyjmujący zamówienie). Zatem pomimo zawarcia wskazanej umowy, osoba trzecia w dalszym ciągu może żądać naprawienia szkody względem osoby, która doprowadziła do jej powstania. Umowa ta nie zmienia w żaden sposób sytuacji prawnej poszkodowanego (wierzyciela), który zachowuje swoją wierzytelność wobec dłużnika i nie uzyskuje nowego roszczenia wobec innego podmiotu[8].

W przypadku, gdy sprawca szkody zaspokoi roszczenie dochodzone przez poszkodowanego, będzie natomiast uprawniony do wystąpienia względem zleceniodawcy (lub przyjmującego zamówienie) z żądaniem odszkodowawczym[9]. Jest to zatem odpowiedzialność o charakterze gwarancyjnym.

Adwokat Marek Syty

 

 

[1] Art. 120 § 1 k.p.

[2] Art. 119 k.p.

[3] Art. 122 k.p.

[4] Tak: Sąd Najwyższy w  wyroku z dnia 11 kwietnia 2008 r., II CSK 618/07, OSNCP-ZD 2009, nr 2, poz. 41, zgodnie z którym: ,,Poszkodowany może dochodzić także bezpośrednio od pracownika naprawienia szkody, którą wyrządził mu pracownik nieumyślnie czynem niedozwolonym przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych, jeżeli zakład pracy na skutek upadłości nie jest w stanie wypłacić należnego odszkodowania.’’

[5] Art. 750 k.c.

[6] Art. 3531  k.c.

[7] Zgodnie z art. 392 k.c., jeżeli osoba trzecia zobowiązała się przez umowę z dłużnikiem zwolnić go od obowiązku świadczenia, jest ona odpowiedzialna względem dłużnika za to, że wierzyciel nie będzie od niego żądał spełnienia świadczenia.

[8] wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2004 r., II CK 129/04, OSP 2006, z. 2, poz. 19

[9],,Jeżeli strony nie postanowią inaczej, roszczenie o naprawienie szkody przez osobę trzecią powstaje, gdy dłużnik – na żądanie wierzyciela – spełni świadczenie, a osoba trzecia ponosi odpowiedzialność za wszelką szkodę, która powstanie w majątku dłużnika wskutek niezapobieżenia żądaniu świadczenia przez wierzyciela. Dla powstania odpowiedzialności osoby trzeciej nie jest konieczne spełnienie świadczenia przez dłużnika dopiero po wytoczeniu powództwa przez wierzyciela i wykorzystaniu przez dłużnika przysługujących mu środków obronnych. Wystarczającą przesłanką jest spełnienie świadczenia w następstwie żądania wierzyciela. Odpowiedzialność osoby trzeciej ma charakter gwarancyjny i podmiot ten nie może zwolnić się z obowiązku naprawienia szkody, dowodząc dołożenia należytej staranności. Osoba trzecia musi więc pokryć dłużnikowi stratę i utracone korzyści. W szczególności odszkodowanie obejmuje koszty świadczenia i wszelkie inne wydatki, które pozostają w normalnym związku przyczynowym z zachowaniem osoby trzeciej, polegającym na dopuszczeniu do żądania świadczenia od dłużnika (np. koszty sądowe, odsetki za opóźnienie). Można zastrzec obowiązek zapłaty kary umownej w razie niewykonania zobowiązania przez gwaranta.’’ – tak: Kidyba A. (red.), Gawlik Z., Janiak A., Kozieł G., Olejniczak A., Pyrzyńska A., Sokołowski T., Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część ogólna., LEX, 2014.